Fundacja Lokalna Grupa Działania „Ziemia Gotyku” powstała w ramach Programu LEADER. Co kryje się pod tą obco brzmiącą nazwą?

Program LEADER w Europie

Jest to program Unii Europejskiej, który powstał na początku lat 90-tych XX wieku, aby przeciwdziałać narastającym problemom wsi europejskich: zagrożeniami wywołanymi rozwojem masowej ekstensywnej produkcji rolnej – zmniejszaniem liczby gospodarstw rolnych (zwłaszcza tych małych rodzinnych), stopniowym wyludnianiem obszarów wiejskich, zanikaniem tradycji i wartości krzewionych od wieków przez społeczności wiejskie. Rosnąca przepaść między wsią a miastem zrodziła konieczność wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ze środków Unii Europejskiej. W ten sposób powstała inicjatywa LEADER. Nazwa LEADER jest skrótem francuskiej nazwy programu Liaison Entre Actions de Development de l’Economie Rurale, która oznacza związki między działaniami na rzecz rozwoju gospodarczego wsi, czyli współpracę między różnymi podmiotami działającymi na wsi lub na rzecz rozwoju wsi i jej mieszkańców.

W roku 1991 rozpoczęto wdrażanie nowej metody polegającej na wieloaspektowym rozwoju wsi jako miejsca, nie tylko produkcji rolnej, ale także rozwoju innych gałęzi gospodarki, dobrego miejsca do życia, zachowania bogactwa przyrodniczego i kulturowego. Nowością tego podejścia było także szerokie zaangażowanie samych mieszkańców w rozwój swojej „małej ojczyzny”. Ta nowa forma działania, przy wsparciu finansowym z budżetu UE szybko przyniosła oczekiwane efekty, okazała się skuteczną metodą przeciwdziałania problemom wsi.

I tak w ciągu tych piętnastu lat LEADER przeszedł kolejne etapy:

• LEADER I (1991-1994) – faza wypróbowania nowego podejścia do konkretnych obszarów o charakterze zintegrowanym i angażującym społeczności lokalne. Na tym etapie w realizację programu włączyło się 217 obszarów wiejskich.
• LEADER II (1994-1999) - program ten skupiał się na szerszym wykorzystaniu wypracowanego podejścia i włączeniu działań innowacyjnych. W program zaangażowały się kolejne obszary (łącznie 1000).
• LEADER+ (2000-2006) – na tym etapie program wspomaga wdrażanie nowoczesnych strategii rozwoju terenów wiejskich, podejmuje współpracę międzynarodową poprzez stworzenie sieci współpracy PREPARE, co daje możliwość wymiany doświadczeń i realizacji wspólnych projektów zmierzających do rozwoju obszarów wiejskich. Programem tym objęto ponad 900 obszarów wiejskich.

Metoda programu może być skuteczna, gdy stosowane są zasady LEADER:

1. Oddolne podejście – pomysły wspólnego działania, wpływania na rozwój danego obszaru mają wychodzić od samych mieszkańców – „lokalnych liderów”;
2. Osoby zaangażowane w kreowanie wizji rozwoju obszaru działają na zasadach partnerskich, włączając w planowanie i realizację przedstawicieli trzech sektorów: społecznego, publicznego i gospodarczego, którzy organizują się w Lokalne Grupy Działania;
3. Zintegrowane podejście – przejawia się w łączeniu działań, zasobów i możliwości rozwojowych przedstawicieli różnych sektorów. Działania dotąd rozproszone zaczynają się uzupełniać, stymulować;
4. Podejście terytorialne – polega na szukaniu obszarów spójnych pod względem geograficznym, gospodarczym, historycznym, kulturowym, przyrodniczym mikroregionów (a nie jednostek administracyjnych) i budowaniu dla nich lokalnych strategii działania uwzględniających ich specyfikę;
5. Innowacja – eksperymentowanie, poszukiwanie nowych skutecznych rozwiązań i metod zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju;
6. Lokalne finansowanie i zarządzanie – oznacza tyle, że po środki finansowe na rozwój, na realizację lokalnych strategii dostają partnerstwa, grupy osób współpracujących na rzecz rozwoju swojej „małej ojczyzny”;
7. Tworzenie sieci i współpraca pomiędzy partnerstwami - wspólne projekty, wymiana doświadczeń na skalę regionalną i międzynarodową stymuluje rozwój i innowację, a także zwiększa siłę oddziaływania podejścia typu LEADER.

Inicjatywa Wspólnotowa LEADER została stworzona i zastosowana jako swoisty eksperyment, jednak szybko znalazła wielu zwolenników i wyzwoliła ogromny potencjał w mieszkańcach wsi europejskiej. Obecnie jest szeroko stosowana w wielu regionach europejskich i przynosi widoczne rezultaty trwałego, zintegrowanego rozwoju obszarów wiejskich. W krajach starej „15” Unii Europejskiej działają 892 Lokalne Grupy Działania w ramach 73 programów. W dziewięciu krajach są to programy krajowe, a w sześciu - programy przygotowane i obsługiwane przez władze regionalne.

LEADER w Polsce

Polska weszła do Unii Europejskiej w 2004 roku, w związku z tym Program LEADER+ „wystartował” w formie pilotażu i spotkał się z ogromnym zainteresowaniem społeczności wiejskich. Pierwszy etap realizacji programu LEADER polegał na zbudowaniu partnerstw, czyli Lokalnych Grup Działania na terenach wiejskich.

Polska weszła w struktury Unii Europejskiej w 2004 roku, kiedy już był realizowany Program LEADER+ (okres 2000 – 2006) i tylko dzięki zabiegom i staraniom wielu instytucji i organizacji zaangażowanych w rozwój obszarów wiejskich doszło do jego realizacji w formie Pilotażowego Programu LEADER+. Instytucją odpowiedzialną za kształt tego działania jest Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, natomiast wdrażaniem zajmuje się Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA).

Pilotażowy Program LEADER + został podzielony na dwa etapy – schematy. Pierwszy z nich realizowany na przełomie 2005 i 2006 roku miał za zadanie przygotowanie społeczności lokalnych do wspólnego działania, do zbudowania ram organizacyjnych w formie Lokalnych Grup Działania.

Mieszkańcy wsi, którzy chcą działać w nurcie LAEDER muszą wpierw poznać i zrozumieć jego zasady, a następnie nauczyć się działać na zasadach partnerskich, realizować wspólne projekty angażujące przedstawicieli trzech sektorów: społecznego, gospodarczego i publicznego. Jest nowa forma działania polegającą na kompleksowym spojrzeniu na dany obszar, nie przez pryzmat swojej wsi czy gminy, swojej instytucji czy firmy, ale znacznie szerzej, uwzględniając potrzeby szerszej społeczności i znacznie większe możliwości rozwojowe. Dlatego w ramach działania PPL+ (Pilotażowy Program Leader+) w pierwszym schemacie środki zostały przeznaczone na zbudowanie struktury LGD oraz Zintegrowanej Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich. LGD mogło przyjąć formę fundacji, stowarzyszenia, bądź związku stowarzyszeń. O wsparcie finansowe procesu tworzenia LGD mogły się ubiegać w I Schemacie samorządy gmin wiejskich i miejsko-wiejskich lub ich związki, osoby prawne: fundacje, stowarzyszenia i ich związki oraz organizacje pozarządowe. Pilotażowy Program LEADER + był realizowany na terenie gmin wiejskich lub wiejsko-miejskich, na obszarze zamieszkałym przez 10 do 100 tyś mieszkańców (obszar co najmniej jednej gminy). Do I schematu przystąpiło 174 beneficjentów, w tym także gmina Chełmża z sąsiednimi gminami.

Po skutecznej realizacji I schematu powstała Fundacja LGD „Ziemia Gotyku”, która wiosną 2006 roku przystąpiła do II schematu Pilotażowego Programu Leader+. Aby móc aplikować o środki z II schematu grupa musiała sformalizować swoje struktury.

LEADER 2007-2013

Europejska Inicjatywa Leader wchodzi w czwarty okres programowania.
Inicjatywa Leader po przejściu przez trzy okresy programowania, zdaniem Komisji Europejskiej, osiągnęła taki poziom, który umożliwia obszarom wiejskim wdrożenie podejścia Leader w szerszym zakresie w ramach głównego programowania rozwoju obszarów wiejskich. Tym samym włączyła podejście Leader do zreformowanego Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) jako 4 Oś. EFRROW ma się przyczynić do wspierania zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich na terytorium całej Wspólnoty, uzupełniając polityki wsparcia rynku i wsparcia dochodów w ramach wspólnej polityki rolnej, politykę spójności oraz wspólną politykę rybołówstwa.

ROZPORZĄDZENIE RADY (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r.
w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW)

Na podstawie strategicznych wytycznych zawartych w ww. rozporządzeniu, każde Państwo Członkowskie przygotowuje Krajowy Plan Strategiczny Rozwoju Obszarów Wiejskich, stanowiący podstawę odniesienia dla przygotowania programów rozwoju obszarów wiejskich.

Dokumentem, na którego podstawie będzie wdrażana polityka rozwoju obszarów wiejskich w latach 2007-13 w Polsce jest obecnie konsultowany Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (PROW 2007-13).